Mistrz ciętego dowcipu, świetny scenarzysta, pomysłowy reżyser – tak o Woodym Allenie mówiono jeszcze kilka lat temu. Dziś jednak coraz częściej słychać nieprzychylne głosy krytyki, a grono fanów amerykańskiego twórcy pomniejsza się z każdym prezentowanym filmem. Czy Nieracjonalny mężczyzna zakończy czarną passę Allena?
Abe Lucas (Joaquin Phoenix), znany kobieciarz i awanturnik, podejmuje stanowisko profesora filozofii na niewielkiej uczelni. Mimo znacznych osiągnięć i uznania, jakim cieszy się w akademickim gronie, mężczyzna czuje się zniechęcony. Dochodzi do wniosku, że wszystko w co angażował się do tej pory – od polityki po nauczanie – jest całkowicie pozbawione znaczenia. Jego nastawienie zmienia się jednak, gdy poznaje studentkę Jill Pollard (Emma Stone), a później podsłuchuje w restauracji rozmowę dwojga nieznajomych. Tego wieczora Abe wyznacza sobie nowy cel, a z biegiem czasu droga do niego staje się coraz bardziej niebezpieczna.
Młoda, zakochana dziewczyna, dużo starszy mężczyzna, sporo alkoholu i wzniosłe, filozoficzne monologi – czy ten scenariusz nie brzmi odrobinę znajomo? Każdy, kto widział kilka z poprzednich dzieł Allena poczuje lekkie deja vu. I nie bez przyczyny. Nieracjonalny mężczyzna od początku do końca wypełniony jest scenami, które na kinowym ekranie oglądaliśmy już nie raz. Główny bohater, który usilnie wzorowany jest na reżyserze dzieła, zniechęca już w pierwszych minutach filmu. Romantyczny Werter, topiący smutki w szklance alkoholu i zarzucający rozmówców cytatami z klasyków literackich, nie jest tym co widz oglądałby z zainteresowaniem. Tym bardziej, że z osławionej charyzmy profesora Lucasa na ekranie nie widzimy praktycznie nic. A i wielka inteligencja mężczyzny zdaje się bardzo kuleć. Niewątpliwie Woody Allen miał pomysł na którym planował oprzeć swoje dzieło, jednak jego wykonanie definitywnie przekreśliło możliwość odniesienia sukcesu. Bo Nieracjonalny mężczyzna to zlepek pompatycznych dialogów, na siłę dopasowywanych kwestii i komentarzy, nie mających zbyt wiele wspólnego z kreowaną w filmie rzeczywistością. W produkcji brakuje także tego, co stanowi swoistą wizytówkę Allena: ironicznego poczucia humoru, uszczypliwych uwag i cytatów, które momentalnie zapadają w pamięć. I odrobiny zwykłej rozrywki, która wykrzesałaby ze znudzonej publiczności chociaż chwilowy chichot.
Film ma jednak kilka zalet. Emma Stone, z typowym dla siebie wdziękiem, porusza się w wykreowanym przez Allena świecie, zachwycając widzów radosnym uśmiechem i młodzieńczą świeżością. Choć chwilami rola Jill Pollard zdaje się ją przerastać, a energiczny charakter aktorki za nic nie pozwala jej wpasować się w skórę mdłej i nijakiej bohaterki, jest to występ zasługujący na odrobinę uwagi. Jeszcze lepiej niż rudowłosa Stone zaprezentowała się Parker Posey – aktorka mało znana wśród polskiej publiczności. Wcielając się w filmową Ritę Richards wykonała kawał naprawdę dobrej roboty, niejednokrotnie wywołując uśmiech u oglądających. Dowcipna, z lekkością zachowująca naturalizm, stanowi zdecydowanie najmocniejszy punkt całej produkcji. O dziwo dobrze przemyślane było także samo zakończenie filmu. Gdy przysypiając w fotelu straciłam już nadzieję na jakikolwiek rozwój wydarzeń, reżyser zaskoczył mnie ten jeden raz. Ale nawet ta mała niespodzianka, trzymana na sam finisz seansu nie zdołała sprawić, bym na całość produkcji spojrzała bardziej przychylnym okiem.
Woody Allen po raz kolejny udowodnił, że mimo dobrych chęci nie jest już w stanie zadowolić wymagającej publiczności. A i ci, którzy od znanego reżysera oczekują tylko odrobiny rozrywki mogą poczuć się zawiedzeni. Po sukcesie takich dzieł jak Annie Hall czy Wszystko Gra twórczość „wielkiego Allena” to równia pochyła w dół. Czy zdoła się z niej podnieść? Nieracjonalny mężczyzna raczej na to nie wskazuje.
[fot. filmweb.pl]